Oorlog, duurzaamheid en de grenzen van solidariteit

Oorlog, duurzaamheid en de grenzen van solidariteit

✍️ Auteursnotitie

Deze korte reflectie beschouwt oorlog niet alleen als een menselijke en politieke catastrofe, maar ook als een toetssteen van onze morele consistentie. Wij spreken vaak over duurzaamheid, solidariteit en gedeelde verantwoordelijkheid, maar oorlog laat zien hoe snel zulke beginselen ondergeschikt raken aan angst, macht en eigenbelang. De tekst stelt de vraag of oorlog niet alleen de kwetsbaarheid van duurzame ambities blootlegt, maar ook de beperktheid van onze betrokkenheid bij het lot van anderen.

Oorlog legt veel bloot. Zij verwoest levens, steden en zekerheden, maar onthult ook iets dat minder zichtbaar is en juist daarom moeilijker onder ogen te zien: hoe broos onze gehechtheid aan duurzaamheid vaak blijkt te zijn, en hoe beperkt onze solidariteit blijft zolang het lijden zich op afstand voltrekt.

Wij spreken gemakkelijk over klimaatdoelen, duurzame ontwikkeling, gedeelde verantwoordelijkheid en zorg voor komende generaties. Het zijn woorden die in vredestijd vanzelfsprekend klinken en een zekere morele orde suggereren. Maar zodra oorlog uitbreekt, verschuift het perspectief. Dan treden macht, angst, veiligheid, wraak en strategisch belang opnieuw naar voren, en wat kort tevoren nog als algemeen beginsel werd gepresenteerd, blijkt ineens van bijkomstige betekenis. Duurzaamheid is dan niet langer richtinggevend, maar iets dat men zich slechts kan veroorloven wanneer de orde min of meer intact blijft.

In Palestina zien wij dat op indringende wijze. Oorlog betekent daar niet alleen dood, ontheemding en verwoesting, maar ook het aantasten van land, water, landbouw, woningen en de meest elementaire infrastructuur. Wat vernield wordt, is niet alleen het heden, maar ook de mogelijkheid van herstel. In de bredere confrontatie rond Iran zijn de gevolgen minder direct zichtbaar, maar daarom niet minder werkelijk: stijgende energieprijzen, ontregelde toeleveringsketens, inflatie, nieuwe economische onzekerheid en een toenemende druk op samenlevingen die al weinig veerkracht meer bezitten.

Toch ligt de kern nog dieper. Oorlog onthult niet alleen de kwetsbaarheid van onze systemen, maar ook de ordening van onze aandacht. Wij blijken vooral geraakt wanneer de gevolgen onze eigen nabijheid bereiken: wanneer brandstof duurder wordt, voedselprijzen stijgen, markten nerveus reageren, migratie toeneemt of het vertrouwde gevoel van stabiliteit begint te wankelen. Wat anderen treft, noemen wij tragisch; wat onszelf treft, wordt dringend. In dat verschil ligt een ongemakkelijke waarheid besloten.

Ook overheden handelen dienovereenkomstig. Zij stellen voorraden veilig, beschermen markten, herzien bondgenootschappen en schuiven lange-termijn doelen naar de achtergrond. Bedrijven passen zich aan de nieuwe omstandigheden aan. Burgers maken zich zorgen over kosten, zekerheid en behoud. Zo wordt duurzaamheid niet verworpen omdat zij onbelangrijk zou zijn, maar omdat zij, zodra de druk toeneemt, minder diep verankerd blijkt dan wij onszelf graag voorhouden. Zij blijft ondergeschikt aan de onmiddellijke noodzaak, en vaak ook aan het onmiddellijke eigenbelang.

Soms dwingt oorlog tot herbezinning. Staten gaan ernstiger spreken over energiediversificatie, strategische weerbaarheid of het verminderen van afhankelijkheid van instabiele regio’s. Maar ook dat is nog geen duurzame vooruitgang in verheven zin. Het is aanpassing, afgedwongen door ontregeling. De les, voor zover zij al wordt geleerd, komt laat en zonder morele zuiverheid.

De slotsom stemt dan ook niet hoopvol. Oorlog brengt geen duurzaamheid voort. Zij maakt zichtbaar hoe weinig duurzaamheid er in werkelijkheid aanwezig was zodra omstandigheden verslechteren. Meer nog, zij laat zien hoe smal onze morele horizon vaak is. Wij voelen ons het diepst aangesproken wanneer ons eigen leven wordt geraakt. Tot zolang spreekt de mensheid in ruime woorden en leeft zij verder.

Oorlog schept geen duurzaamheid; zij laat slechts zien hoe weinig duurzaamheid — en hoe weinig solidariteit — er onder onze overtuigingen verborgen lag.

William J J Houtzager, Aka WJJH, April 2026

📌Blog excerpt

Oorlog wordt zelden besproken in termen van duurzaamheid, terwijl haar gevolgen juist uiterst onduurzaam zijn. Zij vernietigt levens, land, watersystemen, infrastructuur en economische stabiliteit, en legt tegelijk bloot hoe beperkt onze solidariteit vaak blijft wanneer het lijden zich elders afspeelt. Wat anderen treft noemen wij tragisch; wat onszelf treft wordt urgent.